۶ مرداد ۱۳۹۸،‏ ۱۷:۰۵
کد خبرنگار: 1419
کد خبر: 83415113
۱ نفر
هر کسی نمی‌تواند خوب مصاحبه بگیرد

مصاحبه پرسش و پاسخی است که میان دو یا چند نفر به‌منظور انتقال یک پیام خبری یا غیرخبری تحت تأثیر عوامل درون‌سازمانی و برون‌سازمانی صورت می‌گیرد. بر این اساس، مصاحبه خبری نیز مصاحبه‌ای است که هدف از انجام آن، کسب اطلاعات در زمینه‌های موردنظر از مصاحبه‌شونده است.

 مهدی محسنیان‌راد در کتاب روش‌های مصاحبه خبری، مصاحبه را گزارش و حاصلی از فراگرد ارتباط میان دو سوی ارتباط، به‌منظور دستیابی به واقعیتی می‌داند که یک یا چند ارزش خبری داشته باشد. به گفته وی، این گزارش، ضمن آنکه تحت تأثیر ویژگی‌های دو سوی این فراگرد ارتباطی است، احتمالاً از عوامل درون‌سازمانی و برون‌سازمانی نیز تأثیر می‌پذیرد.

این اطلاعات می‌تواند اطلاعات اولیه، ثانویه یا آگاهی از دیدگاه‌ها و عقاید مصاحبه‌شونده -کارشناس، مسئول، صاحب‌نظر درباره چون و چرا و تحلیل یک رویداد یا یک موضوع با توجه به واقعیت‌های موجود باشد. این نوع مصاحبه معمولاً زیاد طولانی نیست.

معمولاً بیشتر مصاحبه‌های خبری به سبک هرم وارونه و به‌ندرت به سبک «پرسش-پاسخ همراه با اشاره» تنظیم می‌شود. از آنجا که مصاحبه خبری به معنای مصاحبه‌ای با اضطرار زمانی کمتر در نشریات دانشجویی می‌آید، معمولاً در داوری‌های آثار در بخش مصاحبه به‌ویژه در مورد مصاحبه‌های تفصیلی، سبک «پرسش-پاسخ همراه با اشاره» و گهگاه سبک «تنظیم مصاحبه به‌صورت گزارش» یا «سبک روایی» ارزیابی می‌شود.[1]

اگرچه بین پژوهشگران تاریخ روزنامه‌نگاری درباره پیدایش اولین نمونه‌های مصاحبه در مطبوعات جهان اختلاف‌نظر وجود دارد، ولی اتفاق‌نظر همه در این است که اولین مصاحبه‌ها در اواسط دهه 1930 به چاپ رسیده و مصاحبه یکی از ابزارهای مهم جمع‌آوری اطلاعات است.

شناخت مصاحبه

روزنامه‌نگاران معمولاً میان خبرهایی که تمام یا جزئی از آن بر پایه مصاحبه تنظیم می‌شود و مصاحبه تفاوت قائل هستند، هرچند که هر دو صورت یکی به‌نظر می‌رسد. در تنظیم خبرهایی که اطلاعات آن بر پایه مصاحبه به‌دست می‌آید، مطالبی که بیان می‌شود در درجه اول اهمیت قرار دارد. در بیشتر مواقع شبیه همان اطلاعات را می‌توان با اختلافات جزئی از فرد دیگری کسب کرد. مثلاً اطلاعاتی که از مشاهدات عینی حوادثی مانند انفجار، سیل و زلزله به‌دست می‌آید، معمولاً با یکدیگر اختلاف چندانی ندارد، اما در نوع دیگر، مصاحبه‌شونده به‌خاطر اعتبار، مقام یا موقعیتی که در جامعه دارد، موردتوجه است. اهمیت مطالب بیشتر به این دلیل است که آن شخص به‌خصوص، چنان مطالبی بیان داشته و دیگری ممکن است نظر خود را به‌صورت دیگری بیان کند.

اهداف مصاحبه

به‌طورکلی، مصاحبه برای یکی از این سه منظور انجام می‌گیرد:

1. دریافت اطلاعات بیشتر درباره یک رویداد؛

2. آگاهی از واکنش افراد عادی و سرشناس درباره یک رویداد؛

3. انعکاس عقاید، نظرها، افکار و اطلاعات ویژه شخصیت‌های خبرساز، مقامات مسئول و دیگر افراد جامعه.

انواع مصاحبه

 مصاحبه، انواع مختلفی دارد که در شکل گسترده و تفصیلی آن می‌توان از مصاحبه شفاهی، کتبی، گسترده (در سطح)، عمقی، مصاحبه هدایت‌شده، مصاحبه آزاد، مصاحبه تفسیری، مصاحبه خبری، مصاحبه باز، مصاحبه بسته، مصاحبه مطبوعاتی و مصاحبه رادیویی و تلویزیونی یاد کرد. این مجموعه از مصاحبه‌ها را می‌توان در سه طیف مصاحبه خبری، فردی و گروهی جمع‌بندی کرد.[2] در این مبحث به مصاحبه خبری به‌عنوان یکی از پرکاربردترین مصاحبه در رسانه‌ها پرداخته می‌شود.

تعریف مصاحبه خبری

در مصاحبه خبری، هدف مصاحبه‌گر، کسب اطلاعات دقیق و مشخص از منبع خبر برای روشن شدن موضوع یا موضوع‌های خبری روز است. در این نوع مصاحبه مطالب تنظیم‌شده حاوی اطلاعات جدیدی است که قبلاً انتشار نیافته است. فرض کنید دولت اعلام می‌کند که تعدادی کارشناس ایرانی را برای همکاری با دولت کویت به آن کشور اعزام خواهد کرد تا در زمینه اکتشاف و بهره‌برداری از منابع نفت با متخصصان کویتی همکاری کند. خبر این موضوع در روزنامه منتشر می‌شود، اما چندین سؤال باقی است که برای یافتن پاسخ آن‌ها، نیاز است مقامات مسئول (در اینجا وزیر نفت) توضیح دهد. مثلاً:

- آیا ایران در کار اکتشاف و بهره‌برداری منابع نفت در آن کشور سرمایه‌گذاری هم می‌کند؟

- همکاری دو کشور به چه صورت و تا چه حد خواهد بود؟

- چه تعداد کارشناس ایرانی به کویت خواهند رفت و مدت همکاری دو کشور چه مدت خواهد بود؟

و پرسش‌هایی از این قبیل که خبرنگار برای دریافت پاسخ ب آن‌ها باید با مقامات مسئول کشور مصاحبه کند. این‌گونه اطلاعات را نمی‌توان از فرد دیگری مثل وزیر کشاورزی به‌دست آورد تا چه رسد به مردم کوچه و بازار. در این‌گونه مصاحبه‌ها، مطالبی که مصاحبه‌شونده بیان می‌کند، باید اعتبار و ارزش داشته باشد. وقتی خبر بر اساس این‌گونه پاسخ‌ها جمع‌آوری شود، یک مصاحبه خبری تنشیم شده است.

بنابراین، مصاحبه خبری سه ویژگی دارد:

1. موضوع مصاحبه در رابطه با رویدادهای جاری است.

2. مصاحبه‌شونده (منبع خبر) کسی است که گفته‌های او برای خواننده ارزش و اعتبار دارد.

3. خبر تنظیم‌شده اطلاعات بیشتر و تازه‌ای برای روشن شدن و فهم موضوع به خواننده می‌دهد که در خبر قبلی نبوده است. در مصاحبه خبری، خبرنگار می‌کوشد موضوع را بشکافد و ابهامات را رفع کند.

اهمیت مصاحبه خبری روشن است. در دنیای امروز به‌خاطر پیچیدگی و اهمیت وقایع گوناگونی که در گوشه و کنار کشور و جهان رخ می‌دهد مسئولیت رسانه‌های خبری، به‌ویژه روزنامه‌ها، بیش از ارائه خبر ساده روز اول است. به همین دلیل خبرنگاران می‌کوشند با پرسش از مقامات مسئول، اطلاعات بیشتر و تازه‌ای -خصوصاً درباره علت و انگیزه (چرا و چگونه) وقوع رخداد- در اختیار خوانندگان روزنامه خود قرار دهند.

اهمیت مصاحبه خبری

در مصاحبه خبری باید دانست که:

- مطالب ناگفته که تا پیش از مصاحبه انتشار نیافته به مخاطبان ارائه می‌شود.

- مخاطب مطالب را به‌طور مستقیم از منبع مسئول دریافت می‌کند.

- مخاطبان با منابع خبری آشنا و به توانایی‌های آنان آگاه می‌شوند.

- مخاطب با گرفتن اطلاعات مصاحبه‌شونده به ارزیابی روند امور می‌پردازد.

مصاحبه در صورتی مؤثر است که در آن از مجریان مجرب و مصاحبه‌شوندگان توانا استفاده شود و موضوع نیز بااهمیت و مهم باشد. تعیین موضوع و هدف در مصاحبه خبری بسیار مهم است؛ تعیین اینکه در مصاحبه چه اهدافی پیگیری می‌شود. چنین شرایطی مخاطب را در فهم مطالب بسیار یاری می‌دهد و جذابیت مصاحبه را افزایش می‌دهد.

اصول مصاحبه

اولین مرحله در فرایند مصاحبه ایجاد انگیزه در پاسخگو برای مصاحبه و ارائه اطلاعات است. در برانگیختن پاسخ‌دهنده به همکاری سه عامل زیر کمک می‌کند:

- پاسخگویان باید احساس کنند که گفت‌وگو با مصاحبه‌گر موفقیت‌آمیز و رضایت‌بخش خواهد بود. مصاحبه‌گران باید خود را همدل و هم‌صحبت نشان دهند.

- مصاحبه‌شونده باید احساس کند که مصاحبه ارزشمند است.

- باید بر موانع ذهنی پاسخ‌گویان فائق آمد. مصاحبه‌کنندگان باید سوءبرداشت‌ها را اصلاح کنند.

 مصاحبه‌کننده باید خود را به پاسخگو معرفی کند و بگوید از طرف چه کسی آمده است. به پاسخگو به شیوه‌ای که برای او ایجاد انگیزه کند بگوید چه‌کاری انجام می‌دهد.

مصاحبه‌کننده به پاسخگو شیوه انتخاب او را بگوید.

راهکار خود را با موقعیت تطبیق دهید.

پرسش‌ها باید مطابق با پرسشنامه پرسیده شود، اما می‌توان به‌صورت غیررسمی سؤال کرد.

مصاحبه باید در فضایی غیررسمی و آرام انجام شود و مصاحبه‌کننده باید از ایجاد این ذهنیت خودداری کند که آنچه انجام می‌شود یک امتحان است.

 مصاحبه‌شونده هر سؤال را به‌آرامی و با تأمل بخواند. مطالعات نشان داده‌اند سرعت روخوانی ایده‌آل باید دو کلمه در ثانیه باشد. پرسش‌ها باید به همان ترتیب پرسشنامه پرسیده شود. پژوهشگر ترتیب پرسش‌ها را به نحوی پیوسته طراحی کرده که این اطمینان را به‌وجود آورد که پاسخ‌های پاسخگویان تحت تأثیر پاسخشان به سؤال‌های دیگر قرار نگیرد. پرسش‌هایی را که به اشتباه تفسیر یا درک می‌شوند باید تکرار و روشن کرد. در بیشتر مواقع پاسخگویان هیچ مشکلی در تفسیر یا درک ندارند.


منابع:

1- http://www.medadkamrang.ir/index.php/posts/index/3

2- پایگاه اینترنتی امور پژوهشی و علمی http://www.iranresearches.ir

3- دکتر حسن قندی، روزنامه‌نگاری نوین، انتشارات دانشگاه علامه طباطبائی، چاپ ششم، 1387

4- پایگاه اینترنتی امور پژوهشی و علمی http://www.iranresearches.ir

نظر شما

شما در حال پاسخ به نظر «» هستید.
7 + 10 =