خبرنگاری دوسویه

تأثیر فنّاوری بر صنعت خبر، همواره یکی از دغدغه‌های پژوهشی در مطالعات رسانه و حرفه روزنامه‌نگاری بوده است. در هر عصری صنعت رسانه همراه با تحولات صنعتی و اجتماعی جامعه‌ای که باید مسائل آن را بازتاب دهد تغییر می‌کند؛ یعنی ابعاد جدیدی می‌یابد، تعاریف تازه‌ای می‌گیرد و ماهیتی متفاوت بروز می‌کند.

از این‌روست که از سال ۱۴۴۰ وقتی‌که یوهانس گوتنبرگ تایپ جوهری را ابداع کرد تا امروز که فنّاوری‌های دیجیتال به‌تدریج جای سیستم پخش آنالوگ را می‌گیرند و رسانه‌های جدید سهم بازارشان را بازتر می‌کنند، صنعت رسانه تحولات بسیاری از جنبه تولید، توزیع، و فرهنگ مصرف به خود دیده است.
عصر حاضر به عصر رسانه‌های جدید و اجتماعی معروف شده است. دیرینه این عصر که به دهه ۹۰ میلادی بازمی‌گردد، دوره دامن‌گیری رسانه‌های مبتنی بر اینترنت است که رسانه‌های جدید یا رسانه عصر جدید نام گرفته است. نگاهی گذرا به تحقیقات اخیر مؤسسات تحقیقاتی چون پیو  به‌روشنی نشان می‌دهد که روزنامه‌نگاری دیجیتال هر روز مرزهای خود را گسترش می‌دهد و ابعاد تازه‌ای می‌گیرد اینترنت به‌عنوان یک منبع خبری اصلی یا مهم در عصر حاضر شناخته شده است.
در چنین محیط متغیر و نوشونده‌ای، شرکت‌هایی که مبتنی بر رسانه‌های کلاسیک بودند اگر خود را با طبیعت در حال ظهور رسانه‌های جدید وفق ندهند در کسب‌وکار رسانه‌ای با مشکلات جدی مواجه خواهند شد، چراکه اینترنت دارد به گزینه ترجیحی برای پیگیری اخبار تبدیل می‌شود.

رسانه‌های اجتماعی
رسانه‌های اجتماعی را می‌توان در هفت گروه دسته‌بندی کرد: شبکه‌های اجتماعی؛ وب‌نوشت‌ها؛ ویکی‌ها؛ پادکست‌ها؛ تالارهای گفت‌وگو؛ و اجتماع‌های محتوایی ؛ و میکرونوشت‌ها.
 عمده‌ترین ویژگی این رسانه‌های اجتماعی عبارت‌اند از:
۱. امکان مشارکت کردن: رسانه‌های اجتماعی ارسال بازخورد از سوی مخاطب و همکاری و همگامی با رسانه را تسهیل کرده‌اند و آن را تشویق می‌کنند. این رسانه‌ها مرز و خط‌کشی بین رسانه و مخاطب را از بین برده‌اند.
۲. باز بودن: اغلب رسانه‌های اجتماعی برای مشارکت اعضا و دریافت بازخورد باز هستند. آن‌ها رأی دادن، کامنت گذاشتن و به اشتراک‌گذاری اطلاعات را تشویق می‌کنند. به‌ندرت مانعی برای تولید و دسترسی به محتوا در این رسانه‌ها وجود دارد.
۳. ارتباط دوسویه: رسانه‌های سنتی عمل انتشار را انجام می‌دادند و محتوا را برای مخاطب ارسال می‌کردند، ولی در رسانه‌های اجتماعی فضایی برای گفت‌وگو و محاوره دوطرفه وجود دارد و جریان ارتباطی از حالت یک‌سویه به دوسویه تغییر پیدا کرده است.
۴. شکل‌گیری جماعت‌های آنلاین: رسانه‌های اجتماعی این امکان را برقرار می‌کنند که جماعت‌ها و گروه‌ها به‌سرعت شکل بگیرند و ارتباط مؤثری برقرار کنند. این جماعت‌ها می‌توانند حول علایق مشترکی مانند عکاسی، یک تیم ورزشی یا یک برنامه تلویزیونی شکل گرفته باشند.
۵. توانایی برقراری ارتباط: اغلب شبکه‌های اجتماعی همیشه در حال گسترش اتصالات و ارتباطاتشان هستند و با سایت‌ها، منابع و افراد دیگر پیوند برقرار می‌کنند.
رسانه‌های اجتماعی با ویژگی‌هایی که برای آن‌ها برشمرده شد، به‌طور روزافزون مورداستفاده قرار می‌گیرند تا عقیده‌ها را منعکس کنند و نیز ابزاری برای تسهیم اطلاعات در میان جوامع باشند. در جهان شبکه‌های اجتماعی که ازجمله رسانه‌های اجتماعی به‌شمار می‌روند، خبرها به‌واسطه تفکیک جامعه به اجتماعاتی با حوزه‌های علاقه و سلیقه مختلف، خبرهای هر حوزه خیلی سریع‌تر و گسترده‌تر و مؤثرتر منتشر می‌شوند.
امروز دیگر مخاطبان که حالا دیگر باید آن‌ها را کاربران نامید، می‌خواهند در فرایندهای مشارکتی مربوط به اخبار اعم از تولید، انتشار و کامنت گذاشتن نقش داشته باشند.
رسانه‌های اجتماعی و به‌خصوص شبکه‌های اجتماعی در ارائه خبرهای فوری و توزیع اطلاعات جزئی نقش جدی ایفا می‌کنند. برای مثال وقتی بلایای طبیعی اتفاق می‌افتد، توصیف رویداد همراه با اطلاعات جزئی لحظه‌به‌لحظه آن در شبکه‌های اجتماعی توزیع و تسهیم می‌شود.
از منظری دیگر، اگر رسانه‌های اجتماعی نبودند بی‌شک پوشش خبری بسیاری از رویدادها نیز متفاوت می‌شد؛ اما واقعیت این است که حجم گسترده تولید و توزیع اطلاعات در رسانه‌های اجتماعی مسئله اعتبار را مطرح کرده است.
دیدگاه‌های متفاوتی درباره اعتبار رسانه‌های اجتماعی وجود دارد. برخی معتقدند رسانه‌های اجتماعی (فارغ از اینکه بحث اعتبار در هر رسانه متفاوت است) به‌طورکلی، اساساً به دلیل طبیعت مشارکتی و مردمی که دارند معتبرترند و رسانه‌های رسمی به دلیل مناسبات قدرتی و الزامات اقتصاد سیاسی از اعتبار کمتری برخوردارند.
اما این ذهنیت‌ها را نباید به‌عنوان یک قانون کلی دید و به همه جهان تعمیم داد. این مسئله بنا بر شرایط اجتماعی سیاسی و سیستم رسانه‌ای هر کشور متفاوت است.

مسئله دروازه‌بانی در روزنامه‌نگاری نوین
در رسانه‌های اجتماعی به‌واسطه فرایند به‌شدت پویایی که به‌واسطه تسهیم اطلاعات به وجود می‌آید، فضای «باز»ی ایجاد می‌شود که دیگر امکان آن نوع دروازه‌بانی رایج در رسانه‌های سنّتی وجود ندارد. درواقع با این حجم تبادل اطلاعات دیگر فضای روزنامه‌نگاری بسته  وجود ندارد که در آن افرادی به‌عنوان دروازه‌بان خبری از اصول و ارزش‌های روزنامه‌نگاری محافظت کنند.
در رسانه‌های سنّتی دروازه‌بانی خبر یک امر اساسی و حیاتی است؛ زیرا یکی از کارکردهای اساسی رسانه‌های سنّتی بازتولید نظم حاکم است، اما در شبکه‌های اجتماعی دروازه‌بانی خبر به این شکل امکان‌پذیر نیست. رسانه‌های اجتماعی، دیواری که خبرنگاران را از مخاطبان جدا می‌کرد از بین برده است.
درواقع فرهنگ کاری روزنامه‌نگاری در رسانه‌های سنتی که در آن خبرنگار متعلق به یک رسانه جمعی بود و رسالتی در برابر مخاطب انبوه برای خود تعریف می‌کرد و کارش تولید محتوایی برای مخاطب انبوه بود و به‌عنوان یک فاعل اجتماعی سیاسی رسالت دروازه‌بانی به عهده داشت، به‌واسطه طبیعت شبکه‌ای و فرهنگ مشارکتی رسانه‌های اجتماعی و نیز حجم بالای گردش اطلاعات، تغییر می‌کند. این تحول در زمینه دروازه‌بانی خبر، ازجمله تحولات اساسی است که به‌واسطه رسانه‌های اجتماعی به‌وجود آمده است.
واقعیت این است که با وجود این دگرگونی‌ها و در این محیط متلاطم فنّاوری‌های رسانه‌ای و فضای حرفه‌ای متفاوت، سازمان‌های رسانه‌ای برای بقا باید طرحی نو درافکنند، زیرا زمین‌بازی در حال تغییرات اساسی است و نظم و قاعده‌ای دیگر می‌طلبد.
از این‌رو، امروزه با وجود رسانه‌های اجتماعی سازمان‌های خبری در حال بازتعریف خود برای داشتن نقشی محوری‌تر در فضای جدید رسانه‌ای هستند. آن‌ها می‌کوشند روش‌های گردآوری، دروازه‌بانی و توزیع محتوای خبری خود را با توجه به این فضای شبکه‌ای جدید جهانی بازتعریف کنند

نتیجه‌گیری
با فراگیری و رشد شتابناک رسانه‌های اجتماعی در سراسر جهان، بی‌شک رسانه‌های اجتماعی بر سازوکارهای حرفه روزنامه‌نگاری تأثیر می‌گذارند و صنعت روزنامه‌نگاری ابعاد تازه‌ای می‌یابد. از این‌رو کار حرفه‌ای در رسانه‌های سنّتی نیز مستلزم نزدیک شدن به فضا و ساختاری است که شبکه‌ای و غیرمتمرکز شده است. در عصر رسانه‌های اجتماعی و به‌خصوص در جامعه‌ای که قاطبه جمعیت آن را جوانان تشکیل می‌دهند (که طبیعتاً گرایش به این رسانه‌ها دارند)، رسالت اقناع و مدیریت افکار عمومی در گرو توجه مدیران رسانه‌های سنتی و جریان اصلی به رسانه‌های اجتماعی و تأثیرات ناشی آن‌ها در ابعاد مختلف است.
از سوی دیگر، دانشگاه‌ها و مراکز آموزش روزنامه‌نگاری کشور نیز باید مباحث جدید مربوط به رسانه‌های اجتماعی و ابعاد روزنامه‌نگاری که آن را در سرفصل‌های درسی خود بگنجانند تا پاسخگوی این نیاز ناگزیر و اساسی باشند.
 


منبع:

چشم‌انداز در حال ظهور صنعت خبر، فصلنامه رسانه، سال بیست‌وسوم، شماره ۴، نویسندگان: علی‌اکبر فرهنگی، امید جهانشاهی

نظر شما

شما در حال پاسخ به نظر «» هستید.
4 + 0 =