۱۲ مرداد ۱۳۹۸،‏ ۱۵:۱۲
کد خبرنگار: 1419
کد خبر: 83423101
۰ نفر
تروریسم رسانه‌ای و شبکه‌های اجتماعی

رسانه‌های دیجیتال و به‌ویژه شبکه‌های اجتماعی به‌لحاظ ویژگی‌های منحصربه‌فرد، آوردگاه جدیدی برای کنشگران اجتماعی ساخته ‌و پرداخته کرده‌اند. در کشاکش درخشش عصر جدید رسانه‌ای، دریچه نوینی برای احیای هویت گروه‌های مقاومت مفتوح شده است. «تکنولوژی ارتباطات و اطلاعات، امکان ظهور جامعه شبکه‌ای را فراهم آورده که افراد و جوامع را در درون قالب‌های تازه، هویت‌های تازه می‌بخشد»

چرخش گروه‌های تروریستی به آوردگاه رسانه‌های جدید، معادلات سنتی قدرت و ضد قدرت را دگرگون کرده است. شواهد مؤید آن است که در دهه اخیر گروه تروریستی داعش نبض حیات گفتمان تروریستی را با آهنگ حرکت شبکه‌های اجتماعی فیس‌بوک و توئیتر تنظیم کرده است و سودای تشکیل نظام خلافت را در خیال دارد. پوشش رسانه‌ای فعالیت‌های تروریستی در شبکه‌های اجتماعی، گونه جدید «تروریسم رسانه‌ای در شبکه‌های اجتماعی» را به‌عنوان پدیده‌ای نوظهور در آوردگاه رسانه نمایان کرده است. «امروزه حدود ۹۰ درصد فعالیت‌های تروریستی در اینترنت سازمان‌یافته است و از طریق رسانه‌های اجتماعی انجام می‌شود. «سازمان‌های تروریستی فراملی، شورشیان و جهادی‌ها از اینترنت به‌عنوان یک ابزار برای برنامه‌ریزی حملات، افراطی کردن (فضا)، جذب نیرو و یک روش توزیع تبلیغات و وسیله ارتباطی برای اهداف مخرب بهره می‌گیرند. کنشگری تروریستی در فضای سیال شبکه‌های اجتماعی در پیوند با تأثیر بی‌بدیل این شبکه‌ها در اذهان عمومی، چالش‌هایی مانند از هم گسیختن نظم و یکپارچگی، تنزل در همبستگی ملی، افراطی کردن فضا، تزلزل در دولت‌های ملی و چشم‌اندازی غیرقابل‌پیش‌بینی، در افق دید کشورها مجسم ساخته است.

تروریسم رسانه‌ای در شبکه‌های اجتماعی

«تروریسم رسانه‌ای» به استفاده از نقش‌ها و کارکردهای رسانه‌های جمعی برای پیشبرد گفتمان تروریستی اطلاق می‌شود. اصطلاح تروریسم رسانه‌ای نخستین بار در سال ۱۹۸۵ در جریان دومین کنفرانس بین‌المللی علیه تروریسم بیان شده است. جان اسکات در این ‌باره می‌گوید: «گزارش دومین کنفرانس بین‌المللی مبارزه با تروریسم حاکی است که جدیدترین شکل تروریسم که توسط سازمان آزادی‌بخش فلسطین در سال ۱۹۶۸ رخ‌داده را می‌توان تروریسم رسانه‌ای نامید که شامل حملات تصادفی به هرکسی است. هدف آن‌ها این است که اعلام عمومی و انتشار دادن انگیزه و نام گروه تروریستی بدون حضور رسانه‌ها اقدامی بی‌معنی است و حتی انگار عملیاتی رخ نداده است». رسانه‌های اجتماعی، بستر جدیدی را برای ظهور هویت‌های مقاومت و در شکل خاص آن هویت تروریستی ایجاد کرده‌اند که ازجمله آن‌ها تروریسم رسانه‌ای اجتماعی است.

تروریسم رسانه‌ای اجتماعی استفاده از رسانه‌های شبکه‌ای و اجتماعی برای افزایش تأثیر اقدامات خشونت‌آمیز به‌کار گرفته‌شده به دلایل اجتماعی، سیاسی و یا مذهبی و با هدف گسترش درد و رنج روانی، عاطفی و جسمی بر مخاطبان بلاواسطه است. به گفته بریجیت ناکوس (۱۹۹۴) «تروریست‌ها با اعمال خشونت در پی تحقق سه هدف اصلی توجه، به رسمیت شناختن و مشروعیت هستند» دال مرکزی گروه‌های تروریستی در شبکه‌های اجتماعی خشونت سیاسی است: «خشونت سیاسی شکلی از ارتباطات است که از طریق نمایش انگاره‌های مرگ و به‌منظور ایجاد وحشت و ارعاب، بر اذهان مردم تأثیر می‌گذارد».

کنشگری گروه تروریستی داعش در شبکه‌های اجتماعی توئیتر و فیس‌بوک، نوع متأخر تروریسم رسانه‌ای را برجسته می‌سازد. این‌گونه جدید را نگارندگان مقاله، «تروریسم رسانه‌ای در شبکه‌های اجتماعی» نام‌گذاری و به این شکل تعریف کرده‌اند: «پوشش رسانه‌ای خشونت سیاسی با انگاره‌های مرگ در شبکه‌های اجتماعی و از طریق ایجاد ارعاب و وحشت در اذهان عمومی و با هدف تغییر نگرش و رفتار کاربران شبکه‌هاست». از نظر نویسندگان مقاله، اینترنت در بسیاری از موارد بستر مناسبی برای فعالیت‌های سازمان‌های تروریستی است که مهم‌ترین آن‌ها به این شرح هستند:

دسترسی آسان؛

فقدان یا اندک بودن مقررات‌گذاری، سانسور یا دیگر اشکال کنترل دولتی؛

مخاطبان بالقوه عظیم در سراسر جهان؛

ناشناس بودن ارتباطات؛

جریان سریع اطلاعات؛

ارزان بودن توسعه و نگهداری وب؛

محیط چندرسانه‌ای؛ (توانایی ترکیب متن، گرافیک، صدا و ویدئو که به کاربران اجازه دانلود فیلم، آهنگ، کتاب و پوستر را می‌دهد).

«توانایی پوشش اشکال رسانه‌های جمعی سنتی که به‌طور فزاینده‌ای از اینترنت به‌عنوان یک منبع گزارش‌های خود استفاده می‌کنند».

چالش‌های ناشی از تروریسم رسانه‌ای در شبکه‌های اجتماعی

چالش؛ یعنی «شرایط و وضعیت جدیدی که مسیر آینده جامعه را از بیرون مورد هجوم قرار داده، حفظ تعادل را دچار مشکل و مستلزم تلاشی سخت و سرنوشت‌ساز می‌سازد». گروه داعش از طریق شبکه‌های اجتماعی به‌عنوان نسل پیشرفته رسانه‌های اجتماعی، چالش‌های فرهنگی، اجتماعی و سیاسی را در حوزه حاکمیت ملی و بین‌المللی ایجاد کرد. «رسانه با افزایش آگاهی نسبت به خطرها و تهدیدهای دور و نزدیک، پیوستگی، اتصال و ارتباط مداومی را ممکن می‌کند که به نظر، دریچه تنظیم شدت و ضعف امنیت و ناامنی‌های کنونی است و در عین حال، با توجه به اینکه ناامنی‌ها را شامل می‌شود، در جذاب کردن بسته‌های خبری هم بسیار کارآمد می‌نماید. این اتصال و ارتباط همان سازوکاری است که رسانه را به قالب سلاح جنگی فرومی‌برد و آن را به جنگ‌افزار تبدیل می‌کند». رسانه‌ای شدن افراط‌گرایی موجب حالتی می‌شود که در آن فنّاوری‌های دیجیتال، به دلیل توانایی در فراهم آوردن زمینه برای گسترش مطالب افراط‌گرایانه و موارد تهدیدکننده دیگر، منشأ بروز ناامنی می‌شوند.

گروه تروریستی داعش از طریق شبکه‌های اجتماعی در زمینه فرهنگی چالش‌هایی مانند تهدید آزادی بیان، کاهش آزادی رسانه‌ها، دامن زدن به افراط‌گرایی، ترویج فرهنگ ترس و ارعاب، تضعیف فرهنگ گفت‌وگو و آسیب‌پذیری امنیت روانی در جوامع ایجاد کرد. در زمینه اجتماعی می‌توان به چالش‌هایی از قبیل خدشه‌دار شدن وحدت ملی، رشد اختلافات قومی و مذهبی و مهندسی اجتماعی و کنترل حریم خصوصی کاربران اشاره کرد. درنهایت نیز در زمینه سیاسی و امنیتی می‌توان چالش‌هایی مانند تهدید امنیت ملی، تضعیف حاکمیت ملی و تزلزل در دولت، امنیتی شدن فضای جامعه، ناپایدار شدن سیاست‌های راهبردی، جنگ‌افروزی و ستیزه‌جویی را نام برد.


منبع:

طراحی مدل مقابله با چالش‌های تروریسم رسانه‌ای در شبکه‌های اجتماعی (مطالعه موردی: مطالعه گروه داعش در شبکه‌های توییتر و فیس‌بوک)، دو فصلنامه دین و ارتباطات، سال بیست‌وپنجم، شماره اول، نویسندگان: علی‌اکبر فرهنگی، حجت‌الله عباسی

نظر شما

شما در حال پاسخ به نظر «» هستید.
5 + 10 =